Polikistik Over Sendromu Nedir?
Polikistik Over Sendromu (PCOS), doğurganlık çağındaki kadınlarda en sık görülen hormonal bozukluklardan biridir. Yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikülün olgunlaşamaması sonucu yumurtlama düzeni bozulur. Bu durum, adet düzensizliği, tüylenme artışı, kilo kontrolü zorluğu ve doğurganlık sorunlarına yol açabilir. PCOS yalnızca yumurtalıklarda kist bulunması anlamına gelmez; temelinde hormon dengesizliği, özellikle de androjen ve insülin direnci vardır.
PubMed ve UpToDate verilerine göre, dünya genelinde üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10’u PCOS tanısı almaktadır. Türkiye’de bu oran giderek artmakta, özellikle genç kadınlarda adet düzensizliği ve akne şikayetleriyle fark edilmektedir.
Bilgi ve danışma için: 0541 998 34 34 – ATAŞEHİR/İSTANBUL
PCOS’un Nedenleri
Polikistik over sendromunun kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir ancak genetik, hormonal ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı kabul edilir.
1. Genetik Yatkınlık
Ailesinde PCOS bulunan kadınlarda hastalık görülme olasılığı artar. Genetik eğilim, yumurtalıklarda androjen üretimini etkileyen hormon dengesini değiştirebilir.
2. İnsülin Direnci
PCOS’un en önemli nedenlerinden biri insülin direncidir. Vücut insüline duyarsız hale geldiğinde, pankreas daha fazla insülin salgılar. Yüksek insülin düzeyi yumurtalıklarda androjen (erkeklik hormonu) üretimini artırır ve bu da tüylenme, akne ve adet düzensizliği gibi belirtilere yol açar. Aynı zamanda yüksek insülin seviyesi, karaciğerde SHBG üretimini azaltarak serbest testosteronu yükseltir.
3. Obezite ve Yaşam Tarzı
Kilo artışı, özellikle karın bölgesinde yağlanma, insülin direncini ve hormonal bozukluğu daha da ağırlaştırır. Ancak zayıf kadınlarda da PCOS görülebilir. Bu, sendromun yalnızca kiloya bağlı olmadığını gösterir.
4. Çevresel Etkenler
Bazı çevresel kimyasallar (örneğin plastiklerdeki bisfenol A) hormonal dengeyi bozabilir. Ayrıca stres, uykusuzluk ve dengesiz beslenme de PCOS gelişimini kolaylaştıran faktörler arasındadır.
PCOS Belirtileri
Polikistik over sendromu farklı kadınlarda farklı belirtilerle seyredebilir. En yaygın bulgular şunlardır:
-
Adet düzensizliği: Adet aralarının açılması, kanamanın azalması veya hiç adet görülmemesi (amenore)
-
Hirsutizm: Yüz, çene, göğüs ve karın bölgesinde erkek tipi tüylenme
-
Akne ve yağlı cilt: Androjen fazlalığı nedeniyle sivilce problemi sık görülür
-
Saç dökülmesi: Erkek tipi saç dökülmesi şeklinde olabilir
-
Kilo artışı ve insülin direnci: Kilo vermekte zorluk ve karın çevresinde yağlanma
-
Kısırlık: Yumurtlamanın gerçekleşmemesi nedeniyle gebelik oluşmayabilir
Bazı hastalarda depresyon, kaygı, yeme bozuklukları ve özgüven sorunları da tabloya eşlik edebilir.
PCOS Tanısı Nasıl Konur?
Tanı, hasta öyküsü, fizik muayene, laboratuvar testleri ve ultrasonografi bulgularına dayanır.
Rotterdam Kriterleri
Uluslararası rehberlere göre, aşağıdaki üç bulgudan en az ikisinin varlığı PCOS tanısı koymak için yeterlidir:
-
Adet düzensizliği veya yumurtlama bozukluğu
-
Klinik ya da laboratuvar olarak gösterilmiş androjen fazlalığı
-
Ultrasonografide polikistik over görünümü (12 veya daha fazla küçük folikül ve artmış yumurtalık hacmi)
Bunun dışında tiroid hastalıkları, prolaktin yüksekliği veya Cushing sendromu gibi durumlar dışlanmalıdır.
Laboratuvar Testleri
LH, FSH, total testosteron, DHEAS ve androstenedion düzeyleri ölçülür. İnsülin direnci araştırması için glukoz tolerans testi yapılabilir. Ayrıca kolesterol, trigliserid ve HBA1c değerleri de değerlendirilir.
PCOS Tedavisi
Tedavi, hastanın yaşına, kilo durumuna, şikayetlerine ve çocuk sahibi olma isteğine göre planlanır.
1. Yaşam Tarzı Değişikliği
Tedavinin ilk adımı kilo kontrolü, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersizdir. Vücut ağırlığının yüzde 5 ila 10 oranında azaltılması bile adet döngüsünü ve hormon dengesini iyileştirir. Düşük glisemik indeksli diyetler, kompleks karbonhidratlar ve lifli gıdalar tercih edilmelidir.
2. Hormon Tedavisi
Adet düzeni bozuk olan kadınlarda doğum kontrol hapları kullanılır. Bu ilaçlar yumurtlamayı düzenler, androjen düzeyini düşürür ve endometriyumun korunmasına yardımcı olur.
3. Antiandrojen İlaçlar
Tüylenme ve akne şikayetleri belirginse spironolakton gibi antiandrojen ilaçlar kullanılabilir. Ancak bu ilaçlar gebelik planlayan kadınlar için uygun değildir.
4. İnsülin Duyarlılığını Artırıcı İlaçlar
Metformin, insülin direncini azaltarak glukoz metabolizmasını düzenler. Bazı kadınlarda yumurtlamayı da teşvik eder.
5. Gebelik Planlayan Kadınlarda Tedavi
Yumurtlamayı uyaran ilaçlar (klomifen sitrat veya letrozol) kullanılır. Letrozol, son yıllarda daha yüksek gebelik oranlarıyla öne çıkmıştır. Gerekirse ileri tedavi seçenekleri olarak gonadotropin enjeksiyonları veya laparoskopik cerrahi uygulanabilir.
PCOS’un Uzun Vadeli Etkileri
Tedavi edilmeyen PCOS uzun dönemde tip 2 diyabet, hipertansiyon, kalp-damar hastalıkları, karaciğer yağlanması ve endometrium kanseri riskini artırabilir. Ayrıca depresyon ve anksiyete gibi psikolojik sorunlar da daha sık görülür. Bu nedenle düzenli takip ve yaşam tarzı düzenlemeleri büyük önem taşır.
Sonuç
Polikistik Over Sendromu, erken tanı ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Kadınların düzenli jinekolojik kontrollerini yaptırmaları, sağlıklı beslenmeleri, egzersiz yapmaları ve hormon dengelerini düzenli aralıklarla kontrol ettirmeleri hem doğurganlık hem de genel sağlık açısından büyük önem taşır.
Şunlar da ilginizi çekebilir https://www.sezgindursun.com/istanbul-kisirlik-tedavisi/