Op. Dr. Sezgin Dursun – Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Acil Kontrasepsiyon (Ertesi Gün Hapı) Rehberi

Acil kontrasepsiyon, halk arasında bilinen adıyla “ertesi gün hapı”, korunmasız cinsel ilişki sonrası istenmeyen gebeliğin oluşma riskini azaltmak amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntem, düzenli doğum kontrol haplarının yerini tutmaz; yalnızca acil bir durum ortaya çıktığında başvurulan ek bir koruma sağlar. Tıpta acil kontrasepsiyonun farklı türleri, farklı etki mekanizmaları ve farklı kullanım zamanlamaları vardır. Bu rehberde ertesi gün haplarının ne olduğunu, nasıl çalıştığını, hangi durumlarda kullanılabileceğini, yan etkilerini, doğru kullanım koşullarını ve pratikte merak edilen tüm noktaları ayrıntılı ve anlaşılır bir dille açıklıyorum.

Acil kontrasepsiyon, dünya genelinde milyonlarca kadının zaman zaman ihtiyaç duyduğu bir yöntemdir ve çoğu yanlış anlaşılmaya açık bir konudur. “Hangi hap daha etkili?”, “Adet döngüsünde hangi günlerde işe yarar?”, “Ertesi gün hapı düşüğe neden olur mu?”, “Kaç kez kullanılabilir?”, “Hamile kalırsam bebeğe zarar verir mi?”, “Spiral ile birlikte kullanılabilir mi?”, “Adet düzenimi bozar mı?” gibi çok sayıda soru, bu yöntemi kullanmayı düşünen veya kullanmış kadınların en sık dile getirdiği konulardır.

Bu rehber, bilginin doğruluğuna önem veren, tıbbi dayanağı güçlü ve gereksiz tedirginlik oluşturmayacak şekilde hazırlanmıştır.

Acil Kontrasepsiyon Nedir? Kimler İçin Gerekli Olabilir?

Acil kontrasepsiyon, korunmasız cinsel ilişki yaşandığında veya kullanılan korunma yönteminde bir hata olduğunda gebelik riskini azaltmak için kullanılan yöntemlerin tümünü kapsar. Ertesi gün hapı bu yöntemlerden sadece biridir. Aynı zamanda bakırlı rahim içi araç (RİA) da acil kontrasepsiyon yöntemleri arasında yer alır ve etki gücü en yüksek yöntemdir.

Acil kontrasepsiyon kullanılması gereken durumlara örnek vermek gerekirse:

Korunmasız ilişki
Kondomun yırtılması
Kondomun içeride kalması
Doğum kontrol haplarının unutulması
Vajinal prezervatifin kayması
Gebelik şüphesi yaratan diğer korunma hataları
Tecavüz veya cinsel saldırı durumları (tıbbi değerlendirme ve yasal süreç eşliğinde)

Bu yöntemler düzenli korunma yöntemi değildir. Yani “her ilişki sonrası kullanılır” mantığı yanlıştır. Sadece acil bir durumda devreye girer.

Acil Kontrasepsiyonun Türleri

Acil kontrasepsiyonun iki temel türü vardır:

İlaçla acil kontrasepsiyon (ertesi gün hapı)
- Levonorgestrel içeren haplar
- Ulipristal asetat içeren haplar
Bakırlı spiral ile acil kontrasepsiyon
- En yüksek başarı oranına sahiptir
- Korunmasız ilişkiden sonra 5 güne kadar takılabilir
- Gebelikten koruma yüzdesi %99’a yakındır

Bu rehber daha çok ertesi gün haplarının kullanımını açıklayacaktır; ancak bakırlı spiralin acil durumlarda daha etkili bir seçenek olduğu unutulmamalıdır.

Ertesi Gün Hapı Nasıl Çalışır? Etki Mekanizması

Ertesi gün hapları, gebeliği sonlandırmaz; yani düşük yapıcı ilaçlar değildir. Halk arasındaki en büyük yanlış inançlardan biri, bu ilaçların mevcut gebeliği düşürebileceği düşüncesidir. Bu bilimsel olarak doğru değildir.

Ertesi gün hapları, aşağıdaki mekanizmalardan biri veya birkaçını kullanarak etki eder:

1. Yumurtlamayı geciktirir veya durdurur.
Bir kadının yumurtlamasına çok yakın bir dönemde korunmasız ilişki yaşanmışsa, hap yumurtlamanın birkaç gün ertelenmesini sağlayarak spermle karşılaşmasını engeller.

2. Spermin yumurtaya ulaşmasını zorlaştırır.
Rahim ve tüplerin iç ortamını etkileyerek spermin hareket kabiliyetini azaltabilir.

3. Döllenmiş yumurtanın rahme tutunmasını zorlaştırabilir.
Ancak bu mekanizmanın etkisinin sınırlı olduğu düşünülmektedir.

Ertesi gün hapları mevcut bir gebeliği sonlandıramaz.
Yani “kürtaj hapı” değildir.

Etkililik Oranı Nedir? Hangi Hap Daha Güçlüdür?

Ertesi gün haplarının başarı oranı, zamanlamaya, kullanılan ilaca ve kadının döngü dönemine göre değişir.

Levonorgestrel içeren haplar:

En yaygın kullanılan gruptur.
72 saat (3 gün) içinde kullanılması önerilir.
İlk 12 saatte alınırsa etkililik çok yüksektir.
72 saat sonrası etki belirgin şekilde düşer.

Ulipristal asetat içeren haplar:

120 saate (5 gün) kadar etkili olabilir.
Yumurtlama zamanına daha yakın günlerde bile daha güçlüdür.
Levonorgestrel’e göre daha modern ve etkili kabul edilir.

Genel olarak:

En etkili ilaç → Ulipristal asetat (5 güne kadar)
Orta–yüksek etki → Levonorgestrel (3 güne kadar)
En etkili acil yöntem → Bakırlı spiral (%99 koruma)

Hangi Zamanda Almak Daha Etkilidir?

Zamanlama, ertesi gün hapının kaderini belirleyen en önemli faktördür.

İlişkiden sonra ilk 12 saat içinde alınırsa koruyuculuk maksimumdur.
24–48 saat içinde alınırsa etki devam eder ancak düşmeye başlar.
72 saatten sonra levonorgestrel etkisi büyük oranda azalır.
Ulipristal asetat 5 güne kadar etki gösterebilir.

Bedenin hormonal döngüsü yumurtlamayı yönettiği için hapın zamanında alınması yumurtlamanın ertelenmesi açısından hayati bir önem taşır.

Ertesi Gün Hapı Düşük Yaptırır mı?

Hayır.
Bu haplar düşük yaptırmaz, gebeliği sonlandırmaz, kişide kürtaj etkisi yaratmaz.
Eğer kadın hapı aldıktan önce zaten hamileyse ilacın gebeliği bitirme etkisi yoktur.

Ayrıca:

Mevcut gebeliğe zarar vermez.
Doğumsal anomali riskini artırmaz.

Bu, bilimsel çalışmalarda defalarca kanıtlanmıştır.

**Ertesi Gün Hapı Kaç Kez Kullanılabilir? Günahtı?”

Salgın gibi yanlış inanışlardan biri de “bir kadının hayatında en fazla 1–2 kez kullanılabilir” gibi bir düşüncedir. Gerçekte böyle bir sınır yoktur. Ancak:

Sık kullanım önerilmez.
Sebebi sağlık riski değil, etki gücünün düşük olmasıdır.
Düzenli korunma yöntemlerinin yerine geçmez.

Ayda birkaç kez ertesi gün hapı almak, hormon düzeylerini düzensizleştirebilir ve adet döngüsünü bozabilir. Eğer bir kadın sık sık ertesi gün hapına ihtiyaç duyuyorsa, onun için uygun olan düzenli bir doğum kontrol yöntemi belirlenmelidir.

Yan Etkiler Nelerdir? Ne Kadar Sürer?

Ertesi gün hapları genellikle iyi tolere edilir ve kalıcı yan etki bırakmaz.

En sık görülen yan etkiler:

Bulantı
Adet gecikmesi veya erken adet
Göğüs hassasiyeti
Hafif kasık ağrısı
Halsizlik
Baş ağrısı
Lekelenme tarzı kanamalar

Bu etkiler birkaç gün içinde kendiliğinden kaybolur.

Daha ciddi bir yan etki beklenmez.

Adet Düzeni Nasıl Etkilenir?

Kadınların en çok merak ettiği konu budur:
“Adetim gecikti, gebelik mi oldum yoksa hap mı geciktirdi?”

Gerçek şu ki:

Hap, adet döngüsünü 3–7 gün geciktirebilir.
Bazı kadınlarda erken adet görülür.
Bazılarında ise normal düzen hiç bozulmaz.

Bu nedenle adet gecikmesi tek başına gebelik göstergesi değildir.
Ancak 10 günden fazla gecikme varsa gebelik testi yapılmalıdır.

Ertesi Gün Hapı Kullanıldıktan Sonra Gebelik Meydana Gelirse Ne Olur?

Bilimsel verilere göre ertesi gün hapları:

Gebeliğe zarar vermez
Düşük riskini artırmaz
Doğumsal anomali riskini artırmaz

Bu nedenle hap kullanıldığını sonradan fark eden gebelerde endişeye gerek yoktur.

Kilo, Yaş, İlaç Etkileşimi ve Diğer Özel Durumlar

Bazı bireysel faktörler ertesi gün hapının etkinliğini etkileyebilir.

Kilo / vücut kitle indeksi:
Levonorgestrel, yüksek kilolu kadınlarda daha düşük etki gösterebilir.
Ulipristal asetat bu grupta daha etkilidir.

Emzirme:

Levonorgestrel emziren annelerde kullanılabilir.
Ulipristal için 1 hafta süt sağma–atma önerilir.

İlaç etkileşimleri:
Bazı epilepsi ilaçları, antibiyotikler veya bitkisel karışımlar (özellikle sarı kantaron) hapın etkisini azaltabilir.

Bu durumlarda bakırlı spiral en güvenilir seçenektir.

Ertesi Gün Hapı Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklardan Korur mu?

Hayır.
Hiçbir ertesi gün hapı:

HIV
HPV
Gonore
Klamidya
Sifiliz
Trikomonas

gibi enfeksiyonlardan koruma sağlamaz.
Doğum kontrol hapları da bu enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz; tek koruyucu yöntem prezeravatiftir.

Cinsel İlişki Sonrası Gebelik Korkusu Yaygın Bir Durumdur

Çok sayıda kadın ve çift, korunmasız ilişki sonrası ciddi panik yaşar.
Toplumsal baskılar, bilgi eksikliği, internetteki yanlış yönlendirmeler ve mahremiyet kaygıları bu paniği artırabilir.
Acil kontrasepsiyonun en önemli avantajı, bu durumlarda bilimsel ve güvenli bir çözüm sunmasıdır.

Bakırlı Spiral ile Acil Kontrasepsiyon

Bu rehberin odak noktası haplar olsa da, bakırlı spiralin değeri mutlaka bilinmelidir.
Korunmasız ilişkiden sonra 5 güne kadar takılabilir ve gebelikten koruma oranı %99’a yakındır.

Ayrıca takıldıktan sonra 5–10 yıl boyunca doğum kontrolü sağlar.
Sık sık ertesi gün hapı kullanma ihtiyacı olan kadınlarda çok daha mantıklı bir seçenektir.

Sık Sorulan Sorular – Doğal, İnsan Yazımı Açıklamalar

“İlişkiden kaç saat sonra hap işe yaramaz?”
Levonorgestrel 72 saat, ulipristal 120 saat sonrasında etkisizdir.

“Kanama olması ilacın tuttuğunu mu gösterir?”
Hayır. Kanama olması veya olmaması ilacın etkinliğiyle direkt ilişkili değildir.

“Aynı ay iki kez kullanabilir miyim?”
Tıbben mümkündür ama önerilmez. Düzenli korunma yöntemi planlanmalıdır.

“Ertesi gün hapı kısırlık yapar mı?”
Hayır, kalıcı bir etkisi yoktur.

“Adet gecikti, hap mı geciktirdi yoksa hamile miyim?”
Her ikisi de mümkündür. 10 gün gecikme sonrası test önerilir.

Sonuç

Acil kontrasepsiyon, doğru zamanda ve doğru yöntemle kullanıldığında istenmeyen gebelik riskini belirgin şekilde azaltan güvenli bir yöntemdir. Ancak bunun düzenli doğum kontrolü yerine kullanılmaması gerekir. Ertesi gün hapları hormon dengesini geçici olarak değiştirebilir, adet döngüsünü etkileyebilir ve etkinliği zamanla azalabilir. Bu nedenle düzenli cinsel yaşamı olan bireylerin kendilerine uygun bir korunma yöntemi planlaması daha sağlıklı olacaktır.

Ertelenmiş yumurtlama, korunmasız ilişki sonrası gebelik riskini ciddi şekilde azaltabilir; bu nedenle ilaçların zamanında alınması çok önemlidir. Her kadın farklıdır; bu nedenle acil kontrasepsiyon sürecinde kişisel tıbbi değerlendirme ve doğru bilgilendirme büyük önem taşır.

Şunlar da ilginizi çekebilir https://www.sezgindursun.com/wp-admin/post.php?post=11473&action=edit https://jinopdrsezgindursun.com/