Op. Dr. Sezgin Dursun – Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Ağrılı adet, yani dismenore, üreme çağındaki kadınların çok büyük bir bölümünde görülen ve çoğu zaman yaşam kalitesini belirgin şekilde azaltan bir durumdur. Adet sancısı bazı kadınlarda hafif düzeyde hissedilirken bazı kadınlarda iş, okul, sosyal yaşam ve günlük aktiviteleri aksatacak kadar yoğun olabilir. Sancı genellikle kasık bölgesinde başlar, bel, kalça ve uyluklara yayılabilir. Bununla birlikte bulantı, ishal, baş ağrısı, yorgunluk, terleme, çarpıntı ve duygusal hassasiyet gibi başka belirtiler de eşlik edebilir. Ağrılı adet pek çok kadının “normal kabul ettiği” bir durumdur ancak her şiddetli ağrı normal değildir ve altta yatan bir neden mutlaka araştırılmalıdır. Bu rehberde ağrılı adetlerin nedenlerini, çeşitlerini, nasıl teşhis edildiğini, hangi durumların normal kabul edildiğini ve hangi durumlarda inceleme gerektiğini ayrıntılı ve anlaşılır bir dille ele alıyorum.

Tel ve WhatsApp: 0541 998 34 34

Ağrılı Adet Nedir? Dismenore Ne Anlama Gelir?

Dismenore, adet döneminde veya adet öncesi–sonrası günlerde kasık bölgesinde hissedilen kramp tarzı ağrıya verilen tıbbi isimdir. Adet sırasında rahim kasılır, bu kasılmalara prostaglandin adı verilen kimyasallar neden olur. Prostaglandin seviyesi yükseldiğinde rahim kasılması artar ve ağrı hissi yoğunlaşır. Normal bir adet döngüsünde bu kasılmalar hafiftir ancak bazı kadınlarda hem daha sık hem daha şiddetli olabilir. Ağrı bazen birkaç saat sürer, bazen günlerce devam eder.

Ağrılı adetin iki türü vardır: birincil dismenore ve ikincil dismenore. Bu ayrım, ağrının nedenini anlamak açısından önemlidir. Birincil dismenore tipik olarak ergenlik döneminden sonra başlar ve altta yatan bir hastalık yoktur. İkincil dismenore ise altta yatan jinekolojik bir hastalığa bağlıdır ve genellikle daha şiddetlidir.

Birincil ve İkincil Dismenore Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki durum hem neden hem de tedavi açısından farklılık gösterir.

Birincil Dismenore

• En sık görülen adettir.

• Genellikle 1–2 yıl düzenli adet görmeye başladıktan sonra ortaya çıkar.

• Altta yatan anatomik bir neden bulunmaz.

• Adet başlamadan birkaç gün önce olur ve ilk 1–2 gün en şiddetli halini alır.

• Ağrı kramp şeklindedir ve sıklıkla bel ve bacaklara yayılarak devam eder.

Birincil dismenore, tamamen rahim kasılmalarının yoğunluğuna bağlıdır.

İkincil Dismenore

İkincil dismenore daha ciddi ve araştırılması gereken bir durumdur. Neden genellikle altta yatan bir hastalıktır:

• Endometriozis

• Adenomyozis

• Myomlar

• Rahim içi yapışıklıklar

• Doğumsal rahim anomalileri

• Yumurtalık kistleri

• Pelvik enfeksiyonlar

• Rahim içi araç (spiral) kaynaklı ağrılar

İkincil dismenore genellikle zamanla artan bir ağrıya sahiptir. Ağrı adetle sınırlı değildir; ilişki sırasında, bağırsak hareketlerinde veya adet dışı zamanlarda da görülebilir. Bu nedenle kronik ve şiddetli ağrı yaşayan kadınların mutlaka değerlendirilmesi gerekir.

Ağrılı Adet Nasıl Hissedilir? Belirtiler Nelerdir?

Ağrılı adet belirtileri kadından kadına değişmekle birlikte en sık görülen bulgular şunlardır:

• Kasık bölgesinde kramp

• Belin alt kısmına yayılan ağrı

• Kalça ve bacaklara yayılan ağrı

• Bulantı, bazen kusma

• Halsizlik, yorgunluk

• Baş ağrısı

• Baş dönmesi

• İshal veya kabızlık

• Terleme

• Sinirlilik, huzursuzluk

• Kasıkta baskı

• Adet miktarında artma

Bu belirtiler adet başlamadan 24–48 saat önce hissedilebilir ve ilk 2 gün en yoğun haline ulaşır.

Dismenorenin Nedenleri Nelerdir?

Ağrıya neden olan mekanizmalar çok çeşitlidir. En yaygın nedenler:

1. Prostaglandin Fazlalığı

Rahim daha fazla kasılır ve ağrı şiddetlenir.

2. Endometriozis

Rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında bulunmasıdır. Çok şiddetli adet sancısına neden olabilir.

3. Adenomyozis

Rahim iç tabakasının rahim kası içine gömülmesidir. Adetler çok ağrılı ve çok yoğun hale gelir.

4. Myomlar

Rahimde bulunan iyi huylu tümörlerdir; özellikle iç tabakaya yakın myomlar ağrı yapabilir.

5. Yumurtalık Kistleri

Özellikle çikolata kistleri (endometrioma) ağrıya neden olur.

6. Rahim İçi Yapışıklıklar

Geçirilmiş kürtaj veya enfeksiyon sonrası görülebilir.

7. Pelvik Enfeksiyonlar

Adet öncesi ve sırasında ağrıya neden olabilir.

8. Doğum Kontrol Yöntemleri

Bakırlı spiral kullanan bazı kadınlarda adet ağrısı artabilir.

Her kadın farklıdır; bu nedenle ağrının hangi gruba girdiği hekim tarafından belirlenmelidir.

Ağrılı Adet Normal mi? Ne Kadar Ağrı Normal Kabul Edilir?

Hafif kramp tarzında birkaç saat süren ağrı normal sayılabilir. Ancak aşağıdaki özelliklerden biri varsa ağrı artık normal kabul edilmez:

• Sizi işten veya okuldan alıkoyuyorsa

• Günlük yaşam aktivitelerini engelliyorsa

• Ağrı kesici almadan geçmiyorsa

• Her ay daha kötüleşiyorsa

• Adet dışı dönemlerde de görülüyorsa

• İlişki sırasında ağrı varsa

• Çok yoğun kanama eşlik ediyorsa

Bu durumda ikincil dismenore olasılığı yüksektir.

Ağrılı Adet Tanısı Nasıl Konur?

Tanı koymak için şu adımlar uygulanır:

• Detaylı öykü

• Adet döngüsünün değerlendirilmesi

• Pelvik muayene

• Ultrason

• Gerekirse ileri görüntüleme (MRI)

• Endometriozis şüphesi varsa laparoskopi

• Kan testleri (şiddetli ağrı ile ilişkili durumları değerlendirmek için)

Tanı altta yatan nedenin doğru belirlenmesi açısından çok önemlidir.

Dismenore Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi tamamen ağrının tipine göre belirlenir. Birincil dismenorede amaç prostaglandin seviyesini düşürmektir; ikincil dismenorede ise altta yatan neden tedavi edilir.

1. İlaç Tedavisi

NSAID grup ağrı kesiciler

(İbuprofen, naproksen, mefenamik asit vb.)
Prostaglandin üretimini azaltır ve ağrıyı belirgin şekilde azaltır.

Doğum kontrol hapları

Yumurtlamayı baskılayarak rahim iç tabakasını düzenli inceltir, bu da hem ağrıyı hem kanamayı azaltır.

Progesteron içeren tedaviler

Ağrıyı ve kanamayı azaltabilir.

2. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

• Sıcak uygulama (karın bölgesi)

• Düzenli egzersiz

• Magnezyum desteği

• Omega-3 takviyeleri

• Az tuzlu ve dengeli beslenme

• Kafeinin azaltılması

• Yeterli uyku

• Adet öncesi alkol ve ağır yağlı gıdalardan uzak durma

Bu yöntemlerin birçoğu bilimsel olarak ağrıyı azalttığı gösterilmiş yöntemlerdir.

3. Fiziksel Tedaviler

• Sıcak su torbası

• Sıcak duş

• Hafif yoga ve esneme hareketleri

• Pelvik taban gevşetme egzersizleri

Adet döneminde sıcak uygulamanın rahmi gevşetici etkisi oldukça etkilidir.

4. İkincil Dismenore Tedavisi

Bu durumda tedavi tamamen altta yatan hastalığa yöneliktir.

Endometriozis tedavisi

Hormon tedavileri, laparoskopik cerrahi veya kombine yöntemler.

Adenomyozis tedavisi

Hormon ilaçları, IUD (hormonlu spiral), bazı durumlarda cerrahi.

Myom tedavisi

Myomun yerine ve büyüklüğüne göre cerrahi veya ilaç tedavisi.

Kist tedavisi

Kistin türüne göre takip, ilaç veya cerrahi.

5. Spirale Bağlı Ağrı Yönetimi

Bakırlı spiraller prostaglandin düzeyini artırdığı için bazı kadınlarda daha fazla ağrıya neden olabilir. Bu durumda hormonlu spiral (Mirena vb.) daha az ağrı oluşturabilir.

Ağrılı Adet Kısırlık Yapar mı?

Birincil dismenore kısırlık yapmaz.
Ancak ikincil dismenoreye neden olan bazı hastalıklar, özellikle endometriozis, doğurganlığı etkileyebilir. Bu nedenle ağrılı adet yaşayan kadınların altta yatan nedenin doğru belirlenmesi çok önemlidir.

Dismenore ve Endometriozis Arasındaki İlişki

Endometriozis, şiddetli adet ağrısının en önemli nedenlerinden biridir. Özellikle şu durumlar endometriozis düşündürmelidir:

• Her ay artan şiddetli ağrı

• İlişki sırasında ağrı

• Tuvalet sırasında ağrı

• Adet dışı dönemde de kasık ağrısı

• Kısırlık şüphesi

• Ailede endometriozis öyküsü

Bu durumda ileri inceleme gerekir.

Ağrılı Adet İçin Evde Uygulanabilecek Yöntemler

Bilimsel olarak kanıtlanmış bazı yöntemler ağrının azalmasına yardımcı olabilir:

• Karına sıcak uygulama

• Ilık duş

• Hafif yürüyüş

• Bitki çayları (papatya, zencefil, rezene)

• Magnezyum ve omega-3 desteği

• Tuz ve şeker tüketimini azaltmak

• Uykuyu düzenlemek

• Stresi azaltmak

Bu yöntemlerle birçok kadın ilaç gerektirmeden ağrılarını kontrol edebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlar varsa bir kadın doğum uzmanı tarafından değerlendirilmeniz gerekir:

• Ağrı günlük yaşamı engelliyorsa

• Aylardır artarak devam ediyorsa

• Adet dışı dönemde de ağrı varsa

• Ağrı kesiciler işe yaramıyorsa

• Adet miktarı çok fazlaysa

• Bulantı–kusma çok şiddetliyse

• Adet düzensizliği eşlik ediyorsa

• 30 yaşından sonra yeni başlayan şiddetli ağrı varsa

Bu belirtiler altta yatan bir hastalığın habercisi olabilir.

Sonuç

Ağrılı adet, kadınların büyük bölümünü etkileyen ancak doğru değerlendirme ve uygun tedaviyle çözülebilecek bir durumdur. Adet sancısının normal sınırları vardır; bu sınırların dışına çıkan, günlük yaşamı kısıtlayan ağrılar mutlaka incelenmelidir. Dismenorenin birincil ve ikincil türleri vardır ve ikincil dismenorede altta yatan jinekolojik hastalıkların erken teşhisi çok önemlidir. Doğru tedavi, hormon düzenlemeleri, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekirse cerrahi müdahaleler ile kadınların büyük çoğunluğu ağrısız ve daha konforlu adet dönemlerine kavuşabilir.

Şunlar da ilginizi çekebilir https://www.sezgindursun.com/wp-admin/post.php?post=11473&action=edit   https://jinopdrsezgindursun.com/