Op. Dr. Sezgin Dursun – Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Çikolata Kisti (Endometriozis) Rehberi 

Endometriozis, üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen jinekolojik hastalıklardan biridir. Halk arasında “çikolata kisti” olarak bilinse de endometriozis yalnızca yumurtalıkta kist oluşturan bir hastalık değildir; karın zarı, tüpler, rahim arkası, bağırsaklar ve mesane gibi bölgelerde yerleşebilir. Bu odaklar her ay tıpkı rahim iç tabakası gibi hormonlara yanıt verir ve kanar. Vücut içinde kan birikecek yer olmadığı için dokular iltihaplanır, yapışıklıklar oluşur, şiddetli ağrı gelişebilir ve zamanla yumurtalıklarda koyu kahverengi sıvı içeren kistler meydana gelir. Bu nedenle “çikolata kisti” terimi ortaya çıkmıştır. Hastalık çoğu zaman yıllarca fark edilmeden ilerler; kadınlar ağrıyı “normal adet sancısı” sanarak yaşar. Oysa kronik ağrı, kısırlık, bağırsak–idrar sorunları ve yaşam kalitesi bozukluğu endometriozisin en önemli sonuçlarıdır.

Çikolata Kisti (Endometriozis) Rehberi 

Tel ve WhatsApp: 0541 998 34 34

Endometriozis Nedir?

Endometriozis, rahim iç tabakasını oluşturan endometrium hücrelerinin rahim dışına yerleşerek orada büyümesi, kanaması ve iltihap oluşturmasıdır. Bu hücreler yumurtalıklara yerleştiğinde “çikolata kisti”, karın içine yayıldığında “derin endometriozis”, bağırsak veya mesane tutulduğunda ise sistemik belirtiler ortaya çıkar.

Endometriozis; hormonlara, genetik faktörlere, bağışıklık sistemine ve iltihabi süreçlere bağlı olarak gelişen çok yönlü bir hastalıktır. Kesin nedeni bilinmeyebilir ancak bilinen en güçlü mekanizma “retrograd menstruasyon”dur: adet kanı tüplerden karın içine geri kaçtığında endometrium hücreleri burada tutunur.

Çikolata Kisti Nedir?

Çikolata kisti, yumurtalığın içinde eski adet kanlarının birikmesiyle oluşan koyu kahverengi sıvı ile dolu kisttir. Bu sıvı eritilmiş çikolataya benzediği için bu isimle anılır. En sık üreme çağında görülür ve bazen 8–10 cm boyutuna ulaşabilir.

Çikolata kistleri hormonlara duyarlı olduğu için her ay daha fazla büyüyebilir ve zamanla ağrıyı artırabilir.

Endometriozis Kimlerde Görülür? Risk Faktörleri

Endometriozis tüm kadınlarda görülebilir ancak bazı risk faktörleri hastalığı daha olası hale getirir:

  • Genetik yatkınlık (anne–kızda sık)

  • Erken adet görme

  • Kısa adet döngüsü (28 günden kısa)

  • Uzun ve yoğun adet kanaması

  • Daha önce genital cerrahi geçirmiş olmak

  • Bağışıklık sisteminin zayıflığı

  • Tüplerin yapısal anomalileri

  • Geç gebelik

  • Sigara, çevresel toksinler

Bu faktörler endometriozisin görülme olasılığını artırabilir ancak her hastadaki seyir kişiye özeldir.

Endometriozisin Belirtileri Nelerdir?

Hastalık çok sinsi ilerler ve belirtiler yıllarca adet sancısı gibi algılanabilir. En önemli belirtiler:

1. Şiddetli adet sancısı (dismenore)

— Adet sırasında kıvrandıran ağrı
— Günlük yaşamı engellemesi
— Ağrı kesicilere direnç

2. Cinsel ilişkide ağrı

Özellikle derin ilişkide bıçak saplanır tarzda ağrı.

3. Kronik pelvik ağrı

Adet dönemi dışında da devam eden karın altı ve bel ağrısı.

4. İdrarda veya büyük tuvalette ağrı

Bağırsak veya mesane tutulumu şüphe ettirir.

5. Kısırlık

Endometriozisi olan kadınların yaklaşık %40’ında infertilite görülür.

6. Şişkinlik, gaz, kabızlık

Bağırsak endometriozisinin tipik belirtisidir.

7. Yorgunluk ve halsizlik

Kronik inflamasyon vücutta enerji kaybına yol açabilir.

8. Adet dışı lekelenmeler

Hormonal düzensizliğe bağlı olabilir.

Bazı kadınlarda hiçbir belirti olmayabilir; bu nedenle hastalık zamansız ilerleyebilir.

Şiddetli Adet Ağrısı Normal Değil!

Kadınların çoğu “annem de böyleydi, bende de normaldir” diyerek yıllarca dayanır. Ancak ağrı günlük yaşamı etkiliyorsa, iş kaybına neden oluyorsa, tuvalette veya ilişkide ağrı oluyorsa, bu endometriozis için kırmızı alarmdır.

Endometriozis Nasıl Teşhis Edilir?

1. Ayrıntılı muayene

Pelvik muayene ile hassasiyet, nodül, yapışıklık bulguları saptanabilir.

2. Ultrason

Yumurtalıktaki çikolata kistinin görüntüsü çok karakteristiktir.

3. MR (MRI)

Derin endometriozis vakalarında bağırsak, mesane, uterosakral bölgede ayrıntılı değerlendirme sağlar.

4. Laparoskopi (Altın standart)

Kesin tanı laparoskopi ile konur. Kamera ile karın içine bakılır ve odaklar gözle görülür. Aynı anda tedavi edilebilir.

5. Kan tahlilleri

CA-125 gibi bazı değerler yüksek olabilir ancak teşhis için yeterli değildir.

Endometriozis Evreleri (1–4 Arası)

Hastalık American Society for Reproductive Medicine (ASRM) tarafından 4 evreye ayrılır:

  • Evre 1 – Minimal

  • Evre 2 – Hafif

  • Evre 3 – Orta

  • Evre 4 – Şiddetli

Evre hastalığın yaygınlığını gösterir; ağrı ile evre arasında her zaman paralellik olmayabilir. Evre 1–2’de bile çok şiddetli ağrı olabilir.

Endometriozis ve Çikolata Kistinin Kadın Doğurganlığına Etkisi

Endometriozis doğurganlığı birçok açıdan etkiler:

  • Yumurtalık rezervini azaltabilir

  • Tüplerde yapışıklık yapabilir

  • Sperm–yumurta buluşmasını engelleyebilir

  • Rahim iç tabakasını etkileyebilir

  • İltihabi süreç, embriyonun tutunmasını bozabilir

Özellikle çikolata kisti büyükse veya iki taraflıysa yumurtalık kapasitesi azalabilir.

Endometriozis Tedavisi Nasıl Olur?

Tedavi kişiye özeldir; ağrının şiddeti, gebelik isteği, yaş, kistin boyutu ve yaygınlık dikkate alınır.

1. İlaç Tedavisi

Amaç odakların baskılanması ve ağrının azaltılmasıdır:

  • Doğum kontrol hapları

  • Progesteron ilaçları

  • GnRH agonistleri

  • Ağrı kesiciler

  • Progestin IUD (Hormonlu spiral)

İlaç tedavisi ağrı kontrolünde etkilidir fakat çikolata kistini küçültmez.

2. Cerrahi Tedavi

Laparoskopik cerrahi en etkili yöntemdir:

  • Çikolata kisti çıkarılır

  • Yapışıklıklar açılır

  • Derin endometriozis odakları temizlenir

  • Tüpler serbestleştirilir

Cerrahi, hem ağrıyı azaltır hem gebelik şansını artırabilir.

Cerrahi gerektiren durumlar:

  • 4 cm üzeri çikolata kisti

  • Şiddetli ağrı

  • Bağırsak veya mesane tutulumu

  • Kısırlık

  • MR’da derin odak

  • Kistin hızla büyümesi

3. Lazer veya Elektrocerrahi

Odakların hassas şekilde temizlenmesini sağlar.

4. Destek Tedaviler

  • Diyet (antiinflamatuar beslenme)

  • D vitamini

  • Omega-3

  • Düzenli egzersiz

  • Probiyotikler

İltihabı azaltarak belirtileri hafifletebilir.

Doğum Kontrol Hapı Endometriozise Faydalı mı?

Evet.
Doğum kontrol hapları:

  • Adet düzenini sağlar

  • Ağrıyı azaltır

  • Odakların ilerlemesini yavaşlatır

  • Kistin büyümesini engeller

Bu nedenle doğum kontrol hapı endometriozis için en etkili uzun dönem tedavilerdendir.

Endometriozis Gebeliğe Engel midir?

Her hastada zorunlu olarak infertilite yapmaz ancak risk artar.

Gebelik şansını azaltan nedenler:

  • Tüplerin yapışması

  • Yumurtalık rezervinin azalması

  • Yumurtanın oluşmaması

  • İltihabi ortamın sperm–yumurta etkileşimini bozması

Tedavi sonrası birçok kadın kendiliğinden hamile kalabilir.
Bazı hastalarda ise tüp bebek gerekli olabilir.

Çikolata Kisti Gebelikte Tehlikeli mi?

Çoğu zaman gebelik sırasında büyümez; bazen hafif küçülebilir.
Ancak:

  • Kistin patlaması

  • Torsiyon (dönme)

  • Şiddetli ağrı

gibi riskler az da olsa vardır.
Bu nedenle gebelikte düzenli ultrason önemlidir.

Endometriozis ve Cinsel Yaşam

Cinsel ilişkide ağrı en sık ve en rahatsız edici belirtilerden biridir. Nedeni:

  • Rahim arkasındaki odakların bası yapması

  • Bağ dokusu gerilmesi

  • Vajina derin bölgelerinde inflamasyon

Tedavilerle bu ağrı önemli ölçüde azaltılabilir.

Endometriozis İçin Ameliyat Ne Zaman Şarttır?

Ameliyat kararı aşağıdaki durumlarda güçlü biçimde değerlendirilir:

  • 4 cm üzeri çikolata kisti

  • İki taraflı kist

  • Şiddetli ağrı

  • Bağırsak veya idrar yolları tutulumu

  • Kısırlık

  • Kistin hızla büyümesi

  • MR’da derin infiltratif odak

Uzun süreli ilaç tedavisine rağmen ağrı geçmiyorsa cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Endometriozis Ameliyatı Yumurtalığı Bitirir mi?

Doğru teknikle yapılan ameliyat yumurtalık rezervini korur.
Ancak:

  • Büyük kistlerde

  • Tekrarlayan ameliyatlarda

  • Bağ dokusu kalın olan hastalarda

AMH düşüşü görülebilir.

Bu nedenle ameliyat kararı kişiye özel ve deneyimli cerrah tarafından verilmelidir.

Endometriozis Tekrarlar mı?

Evet, kronik bir hastalık olduğu için tekrarlayabilir.

Tekrarlamayı artıran faktörler:

  • Genç yaş

  • Büyük kist

  • İki taraflı kist

  • İlaç tedavisi almamak

  • Obezite

  • Sigara

  • D vitamini eksikliği

Cerrahi sonrası 5 yıl içinde tekrarlama oranı %20–40 arasındadır ancak hormonal tedaviler bu oranı ciddi şekilde düşürür.

Endometriozis Hastaları Nasıl Beslenmelidir?

Diyet, endometrioziste önemli bir destek tedavisidir.

Önerilen gıdalar

  • Omega-3 (balık, ceviz)

  • Zerdeçal (kurkumin)

  • Yeşil yapraklı sebzeler

  • Tam tahıllar

  • Avokado

  • Antioksidan meyveler

  • Zeytinyağı

Kaçınılması gerekenler

  • Kızartmalar

  • Aşırı gluten

  • İşlenmiş et

  • Hazır paketli gıdalar

  • Aşırı şeker

  • Yapay tatlandırıcılar

  • Alkol

Düşük inflamasyonlu diyet birçok hastada ağrıyı hafifletebilir.

Psikolojik Etkiler

Endometriozis kronik ağrıya, sosyal kısıtlanmaya, cinsel ilişki sorunlarına, depresyona ve kaygıya neden olabilir. Bu nedenle tedavi planı yalnızca fiziksel değil, psikolojik yönü de kapsamalıdır.

Endometriozis ve Hamile Kalma Oranı

Ameliyattan sonra gebelik oranları:

  • Evre 1–2: %60–70

  • Evre 3–4: %30–50

  • Tek taraflı kist çıkarılanlarda daha yüksek

  • İki taraflı kistlerde rezerv azalabileceği için oran düşebilir

Bazı hastalarda tüp bebek en doğru yaklaşım olabilir.

Endometriozis Ciddi Bir Hastalık mı?

Hayati tehlike oluşturmaz ancak:

  • Kronik ağrı

  • Kısırlık

  • Bağırsak tutulumunda tıkanma riski

  • Mesane sorunları

  • Yapışıklıklar

  • Sosyal yaşamda kısıtlama

gibi etkileri nedeniyle yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürür.

Sık Sorulan Sorular

“Adet dönemimde çok ağrı yaşıyorum, endometriozis olabilir mi?”
Evet, en sık belirtidir. Değerlendirilmelidir.

“Çikolata kisti kansere dönüşür mü?”
Genel olarak hayır. Çok nadiren borderline tümör riskini artırabilir.

“Ameliyat şart mı?”
Her vakada değil. Kistin boyutu, ağrı düzeyi ve gebelik isteğine göre karar verilir.

“Endometriozis tamamen geçer mi?”
Kronik bir hastalıktır ama kontrol altına alınabilir.

“Doğum yapmak iyi gelir mi?”
Geçici rahatlama sağlayabilir ancak kesin tedavi değildir.

“Spor yapmak ağrıya iyi gelir mi?”
Evet. Pilates, yoga, yürüyüş özellikle faydalıdır.

Sonuç

Endometriozis ve çikolata kisti, kadın sağlığını derinden etkileyen, ancak doğru teşhis ve tedavi ile kontrol altına alınabilen önemli bir hastalıktır. Şiddetli adet sancısı, cinsel ilişkide ağrı, bağırsak–idrar şikayetleri ve kısırlık bu hastalığın en yaygın belirtilerindendir. Tedavi tamamen kişiye özel olmalı; ilaç, cerrahi ve yaşam tarzı düzenlemeleri birlikte planlanmalıdır. Deneyimli bir uzmanın takibi ile hem ağrı kontrolü sağlanır hem de doğurganlık korunabilir. Ama en önemli nokta şudur: şiddetli adet ağrısı normal değildir ve mutlaka değerlendirilmelidir.

Tel ve WhatsApp: 0541 998 34 34

Şunlar da ilginizi çekebilir https://www.sezgindursun.com/wp-admin/post.php?post=11473&action=edit   https://jinopdrsezgindursun.com/