Op. Dr. Sezgin Dursun – Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Erkeklerde Kısırlık Nedenleri Rehberi

Erkek infertilitesi, yani erkeklerde kısırlık, çiftlerin yaklaşık %40’ında tek başına, %20’sinde ise kadın faktörüyle birlikte görülen önemli bir üreme sağlığı sorunudur. Gebelik elde etmede güçlük yaşayan çiftlerin değerlendirilmesi sırasında erkek faktörünün göz ardı edilmesi tanıda gecikmeye, gereksiz tedavilere veya yanlış yönlendirmelere yol açabilir. Erkek infertilitesi çoğu zaman tamamen tedavi edilebilir bir durum olmasına rağmen toplumda yanlış bilgiler, utanma ve çekinme gibi sebeplerle değerlendirme gecikir. Oysa modern tıp, erkek faktörünü net bir şekilde değerlendirebilen, sorunu tespit edebilen ve hedefe yönelik tedavi uygulayabilen gelişmiş yöntemlere sahiptir. Bu rehberde erkek kısırlığının nedenlerini, tanı yöntemlerini, sperm analizini, tedavi seçeneklerini ve güncel bilimsel yaklaşımı herkese anlaşılır şekilde açıklıyorum.

Tel ve WhatsApp: 0541 998 34 34

Erkeklerde Kısırlık Nedir?

Erkek infertilitesi, erkeğin üreme hücresi olan spermin sayı, hareket, şekil veya fonksiyon açısından normalden sapması sonucu gebelik elde etmede güçlük yaşanmasıdır. Sperm üretimi, olgunlaşması ve taşınmasını içeren üreme sistemi oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu zincirin herhangi bir halkasında oluşan bozukluk doğrudan erkek fertilitesini etkileyebilir. Normal bir gebeliğin oluşabilmesi için:

Testislerde sağlıklı sperm üretimi
Sperm kanallarının açık olması
Sperm hareketinin yeterli düzeyde olması
Spermin sağlıklı yapıda olması
Ve spermin vagina–rahim–tüpler yolunda ilerleyebilmesi

gerekir. Bu sistemlerden birinin bile aksaması kısırlığa neden olabilir.

Erkek Kısırlığı Ne Kadar Yaygındır?

Kısırlığın toplumdaki dağılımı şöyledir:

%40 erkek faktörü
%40 kadın faktörü
%20 hem erkek hem kadın faktörü

Yani erkek faktörü en az kadın faktörü kadar önemlidir.

Erkeklerde Kısırlığın Belirtileri

Çoğu erkek hiçbir belirti yaşamaz ve infertilite, yalnızca gebelik denemeleri sonucunda ortaya çıkar. Ancak bazı durumlarda aşağıdaki belirtiler görülebilir:

Cinsel istekte azalma
Sertleşme sorunları
Testislerde küçülme
Skrotumda ağrı veya şişlik
Kıl gelişiminde azalma
Sperm sayısının düşük olması
Ejakülasyon problemleri

Ancak “belirti olmaması” kısırlığın olmadığı anlamına gelmez; pek çok erkek hiçbir şikâyet olmadan sperm anormalliğine sahip olabilir.

Erkeklerde Kısırlık Nedenleri

Erkek infertilitesinin birçok sebebi vardır. Bu nedenler genel olarak dört ana başlıkta incelenir:

Hormonal nedenler
Testise bağlı nedenler (primer testiküler yetmezlik)
Sperm taşıma yollarındaki problemler (obstrüksiyon)
Cinsel fonksiyon bozuklukları
Yaşam tarzı ve çevresel nedenler

Aşağıda tüm nedenler bilimsel ayrıntılarıyla anlatılmaktadır.

1) Hormonal Nedenler

Sperm üretimi beyin ve testis arasındaki hassas hormon dengesine bağlıdır. Bu sistemdeki herhangi bir bozukluk sperm üretimini etkiler.

Hipogonadotropik Hipogonadizm

Hipofiz bezinden yeterli FSH ve LH salgılanamaz. Bu hormonlar sperm üretimi için gereklidir.

Nedenleri:

Hipofiz tümörü
Kallmann sendromu
Aşırı prolaktin yüksekliği (prolaktinoma)
Yoğun stres
Aşırı egzersiz
Androjen kullanımı

Bu durumlarda sperm üretimi azalır, testosteron düzeyi düşer.

Hiperprolaktinemi

Prolaktin yüksekliği testosteronu baskılar ve sperm üretimini bozar.

Belirtiler:

Cinsel isteksizlik
Sertleşme sorunu
Meme başından akıntı

Tedavi çoğu zaman ilaçlarla yapılabilir.

Tiroid Hastalıkları

Hipotiroidi
Hipertiroidi

Her ikisi de sperm sayısını, hareketini ve testosteron dengesini bozabilir.

2) Testise Bağlı Nedenler (Primer Testiküler Yetmezlik)

Bu grup erkek infertilitesinin en sık nedenidir.

Varikosel (En yaygın neden)

Varikosel, testisin toplardamarlarında genişleme olmasıdır. Sıcaklık artışı ve oksidatif stres sperm üretimini bozar. Erkeklerde görülen en sık düzeltilebilir infertilite nedenidir.

Belirtiler:

Skrotumda belirgin damar
Ayakta ağrı
Testiste ısı artışı
Sperm sayısında azalma

Varikosel ameliyatı sperm parametrelerini belirgin düzeltebilir.

Genetik Hastalıklar

Örneğin:

Klinefelter sendromu (47,XXY)
Y-kromozom mikrodelesyonları
CFTR gen mutasyonu

Bu durumlarda sperm üretimi düşük olabilir veya hiç olmayabilir (azoospermi).

İnmemiş Testis

Çocuklukta testisin torbaya inmemesi erişkin dönemde sperm üretimini olumsuz etkiler.

Orşit (Testis iltihabı)

Kızamık sonrası görülen kabakulak orşiti en bilinen örnektir.

Testis Tümörleri

Testis yapısının bozulmasına ve sperm üretiminin azalmasına neden olabilir.

Radyasyon ve Kemoterapi

Kanser tedavileri testisi direkt etkileyebilir.

3) Sperm Taşıma Yollarındaki Problemler (Obstrüksiyon)

Testis sperm üretse bile sperm dışarı çıkamıyorsa gebelik oluşmaz.

Sperm kanalları şunlardır:

Epididim
Vas deferens
Ejakülatuvar kanallar

Bu kanallardaki tıkanıklıklar şu nedenlerle oluşabilir:

Doğuştan Vaz Deferens Yokluğu

Özellikle CFTR gen mutasyonu olanlarda görülür.

Geçirilmiş Enfeksiyonlar

Klamidya
Gonore
Tüberküloz

Bu enfeksiyonlar sperm kanallarında tıkanıklığa yol açabilir.

Ameliyatlara Bağlı Tıkanıklık

Fıtık ameliyatı
Prostat cerrahisi
Testis ameliyatları

Sperm yollarında travmaya bağlı tıkanıklık oluşabilir.

Travma

Skrotal bölgesine alınan darbeler tıkanıklığa sebep olabilir.

4) Cinsel Fonksiyon Bozuklukları

Bazı erkeklerde sperm üretimi normal olmasına rağmen ilişki sırasında spermin vajinaya ulaşması mümkün olmayabilir.

Erektil Disfonksiyon

Sertleşme sorunu gebeliğin oluşmasını engeller.

Nedenleri:

Damar sertliği
Şeker hastalığı
Yüksek tansiyon
Hormonal bozukluk
Psikolojik nedenler

Ejakülasyon Bozuklukları

Geriye boşalma
Hiç boşalamama
Erken boşalma

Bu durumlarda sperm vajinaya ulaşamaz.

Peyronie Hastalığı

Sertleşme sırasında penisin eğilmesi ilişkide zorluk yaratabilir.

5) Yaşam Tarzı ve Çevresel Faktörler

Erkek kısırlığını en çok etkileyen faktörlerdendir.

Sigara

Sperm sayısını düşürür
Hareketi azaltır
DNA hasarını artırır
Morfolojiyi bozar

Alkol

Aşırı kullanım testosteronu baskılar.

Obezite

Hormon dengesini bozar, sperm kalitesini düşürür.

Isıya Maruz Kalma

Hamam–sauna
Sık sıcak duş
Dizüstü bilgisayar
Araç koltuğu ısıtıcıları

Testis ısı artışı sperm kalitesine zarar verir.

Toksinler

Pestisitler
Ağır metaller
Plastiklerdeki BPA maddesi

Sperm DNA’sını bozabilir.

Stres

Kortizol artışı testosteronu baskılar ve sperm üretimini azaltır.

Yetersiz Beslenme

Çinko, D vitamini, folat, omega-3 eksikliği sperm kalitesini düşürür.

Sperm Analizi (Semen Analizi)

Erkek infertilitesinin temel tanı testidir.

Analiz için:

2–5 gün cinsel perhiz
Mastürbasyonla örnek
Laboratuvara 30–60 dakika içinde teslim

Gerekirse 2–3 test tekrarı yapılır.

Semen Analizinde Değerlendirilen Parametreler

1. Sperm Sayısı (Konsantrasyon)

Normal: >15 milyon/ml
Düşüklük: Oligospermi

2. Toplam Sperm Sayısı

Normal: >39 milyon

3. Hareketlilik (Motilite)

A tipi: hızlı
B tipi: yavaş
C tipi: yerinde titreyen
D tipi: hareketsiz

Normal: toplam hareketlilik >40%

4. Morfoloji (Şekil)

Normal form >4% (Kruger kriteri)

5. Lökosit

Enfeksiyon göstergesi olabilir.

Sperm Bozuklukları

Azoospermi

Menide hiç sperm bulunmaması
Nedenleri: tıkanıklık veya üretim bozukluğu

Oligospermi

Sperm sayısının düşük olması

Astenospermi

Hareketin düşük olması

Teratospermi

Morfolojinin bozuk olması

Oligoastenoteratospermi

Tüm parametrelerin bozuk olduğu durum

Erkek Kısırlığında Tanı Yöntemleri

Hormon testleri (FSH, LH, testosteron, prolaktin)
Skrotal ultrason
Doppler ultrason (varikosel için)
MR (tümör şüphesi)
Genetik testler
Y-kromozom delesyon testi
Sperm DNA hasar testi
Enfeksiyon testleri

Erkek Kısırlığında Tedavi

Tedavi altta yatan nedene göre kişiye özeldir.

1. Varikosel Ameliyatı

En etkili tedavilerden biridir. Mikroskobik yöntemle yapılan ameliyat sperm sayısı, hareket ve morfolojiyi düzeltebilir.

2. Hormon Tedavisi

Hipogonadizm
Prolaktin yüksekliği
Tiroid bozuklukları

Duruma göre hormon replasmanı veya ilaç tedavisi yapılır.

3. Enfeksiyon Tedavisi

Antibiyotik veya antiinflamatuar tedavi uygulanır.

4. Yaşam Tarzı Düzenlemesi

Kilo verme
Sigara bırakma
Alkol azaltma
Sağlıklı beslenme
Egzersiz
Stres yönetimi

5. Cerrahi Tıkanıklık Açılması

Epididim veya vas deferens tıkanıklığı ameliyatla düzeltilebilir.

6. Antioksidan Tedavi

Koenzim Q10
L-karnitin
D vitamini
Çinko
Omega-3

Sperm kalitesini artırabilir.

Erkek Faktörü ve Tüp Bebek

Erkek infertilitesi tedavi edilemediğinde yardımcı üreme teknikleri devreye girer.

1. Aşılama (IUI)

Hafif sperm bozukluklarında uygundur.

2. Tüp Bebek (IVF)

Daha ciddi bozukluklarda tercih edilir.

3. Mikroenjeksiyon (ICSI)

Sperm sayısının çok düşük olduğu durumlarda bile başarılı gebelik sağlar.

4. TESE / Micro-TESE

Azoospermide testisten sperm bulunmasına yönelik işlemlerdir.

Non-obstrüktif azoospermi: micro-TESE daha başarılı
Obstrüktif azoospermi: TESE ile genellikle sperm bulunur

Erkek Kısırlığı Önlenebilir mi?

Bir kısmı evet, bir kısmı hayır.

Önlenebilir nedenler:

Sigara
Aşırı alkol
Aşırı kilo
Sıcaklık artışı
Toksinler
Kötü beslenme
Sedanter yaşam
Enfeksiyonlar
Stres

Önlenemeyen nedenler:

Genetik bozukluklar
İnmemiş testis
Doğuştan tıkanıklıklar

Çocuk İsteyen Erkeklere Bilimsel Öneriler

Haftada en az 3 gün spor
Sıcak banyodan kaçınma
Sağlıklı yağ tüketimi (zeytinyağı, omega-3)
B12–D vitamini–folat dengesi
Stresten uzak yaşam
Sigara ve alkolün bırakılması
Kaliteli uyku
Dar iç çamaşırından kaçınma
Plastik ve kimyasallardan uzak durma

Bu öneriler sperm kalitesini doğrudan etkileyebilir.

Sık Sorulan Sorular

“Sperm sayım düşük, kesin çocuk sahibi olamaz mıyım?”
Hayır. Çok düşük sayıda spermle bile gebelik mümkündür.

“Varikosel ameliyatı kesin düzelme sağlar mı?”
Çoğu hastada belirgin iyileşme görülür.

“Azoospermi tedavi edilir mi?”
Nedene bağlıdır; micro-TESE ile birçok hastada sperm bulunabilir.

“Vitamin ve takviyeler işe yarar mı?”
Doğru seçildiğinde sperm kalitesini destekleyebilir.

“Cinsel güçsüzlük kısırlık nedeni midir?”
Evet, ilişki gerçekleşmezse sperm vajinaya ulaşamaz.

Sonuç

Erkeklerde kısırlık, çoğu zaman tedavi edilebilen ve başarılı sonuçlar alınabilen bir üreme sağlığı sorunudur. Hormonal bozukluklar, varikosel, enfeksiyonlar, sperm kanallarındaki tıkanıklıklar, genetik nedenler veya yaşam tarzı faktörleri kısırlığa yol açabilir. Doğru değerlendirme, semen analizi, hormon testleri ve ultrason gibi yöntemlerle sorun belirlenir ve kişiye özel tedavi planlanır. Günümüzde mikroenjeksiyon gibi gelişmiş üreme teknikleri sayesinde çok düşük sperm sayılarında bile gebelik mümkündür. Önemli olan çekinmeden değerlendirmeye başvurmak ve uzman hekim tarafından takip edilmektir. Erkek kısırlığı ailelerin düşündüğünden çok daha yaygın ve büyük ölçüde tedavi edilebilir bir durumdur.

Tel ve WhatsApp: 0541 998 34 34

Şunlar da ilginizi çekebilir https://www.sezgindursun.com/wp-admin/post.php?post=11473&action=edit https://jinopdrsezgindursun.com/