Op. Dr. Sezgin Dursun – Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

KISIRLIK – İNFERTİLİTE REHBERİ

Kısırlık (infertilite), bir çiftin düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen belirli bir süre içinde gebelik elde edememesi durumudur. Bu süre 35 yaş altındaki kadınlarda 12 ay, 35 yaş üzerindekilerde 6 ay olarak kabul edilir. Kısırlık, hem kadın hem erkek faktörlerine bağlı gelişebilen, çoğu zaman doğru tanı ve tedavi ile yönetilebilen bir sağlık problemidir.

Kısırlığın nedenleri çok çeşitlidir; hormonal bozukluklardan yumurtalık rezervine, tüplerin kapanmasından sperm kalitesine, rahim içi yapılardan bağışıklık sistemi problemlerine kadar farklı sistemleri etkileyen durumlar rol oynayabilir. Bu rehberde, infertiliteye dair tüm temel bilgiler, tanı süreçleri ve tedavi prensipleri kapsamlı şekilde anlatılmaktadır.

Tel ve WhatsApp: 0541 998 34 34

İNFERTİLİTE NEDİR? TEMEL TANIM

İnfertilite, çiftlerin yaklaşık %15’ini etkileyen yaygın bir durumdur.
Nedenlerin dağılımı ortalama olarak şöyledir:

Kadına bağlı nedenler: %40
Erkeğe bağlı nedenler: %40
Her iki eşte neden bulunması: %10–15
Açıklanamayan infertilite: %10

Gebeliğin oluşabilmesi için şu temel süreçlerin sağlıklı olması gerekir:

Düzenli yumurtlama
Tüplerin açık olması
Rahim iç tabakasının uygunluğu
Yeterli sayıda ve kaliteli sperm
Spermin yumurta ile buluşabilmesi
Embriyonun rahme tutunabilmesi

Bu süreçlerden herhangi birindeki bozulma infertiliteye yol açabilir.

İNFERTİLİTE BELİRTİLERİ

Çoğu çiftte infertilite belirti vermeden ortaya çıkar. Tek gösterge gebeliğin gerçekleşmemesidir.

Bazı kadınlarda şu belirtiler görülebilir:

Adet düzensizliği
Aşırı sancılı adet
Uzun veya kısa adet döngüleri
Tüylenme artışı
Sivilce problemi
Sıcak basması
Kilo değişimleri
Karişik ya da tek taraflı kasık ağrısı
Enfeksiyon öyküleri
Geçirilmiş ameliyatlar

Her belirti ayrı bir infertilite nedenine işaret edebilir.

KADINA BAĞLI İNFERTİLİTE NEDENLERİ

Kadın infertilitesi çok geniş bir nedensel yelpazeye sahiptir. Aşağıdaki başlıklar en sık görülen nedenlerdir.

YUMURTLAMA (OVULASYON) BOZUKLUKLARI

Kadın infertilitesinin en yaygın nedenidir.

1. Polikistik Over Sendromu (PCOS)

Düzensiz adet
Yumurtlamanın olmaması
İnsülin direnci
Artmış androjen hormonları
Kilo artışı
Gebeliği en sık zorlaştıran yumurtlama bozukluğudur.

2. Erken Yumurtalık Yetmezliği (POI)

AMH düşüklüğü
FSH yüksekliği
40 yaş altı yumurtalık rezervinin belirgin azalması

3. Yaşa Bağlı Rezerv Azalması

35 yaş sonrası yumurta kalitesi ve sayısı düşer.

4. Hormon Bozuklukları

Tiroit hastalıkları
Yüksek prolaktin
Hipofiz hormon bozuklukları

TÜPLERE BAĞLI NEDENLER

1. Tüplerin Tıkanması

Chlamydia
Gonore
Pelvik inflamatuar hastalık (PID)
Geçirilmiş apandisit
Operasyon sonrası yapışıklık

En önemli tanı testi: HSG (rahim filmi)

2. Hidrosalpinks

Tüplerin uç kısmında sıvı birikmesidir. IVF başarısını ciddi azaltır.

RAHİM İÇİ VE RAHİM YAPISIYLA İLGİLİ NEDENLER

1. Polipler

Endometriumda embriyonun tutunmasına engel olabilir.

2. Miyomlar

Özellikle rahim iç boşluğuna yakın olanlar gebelik şansını azaltır.

3. Rahim Perdesi (Septum)

Doğuştan gelir, gebelik kaybı riskini artırır.

4. Asherman Sendromu

Kürtaj veya enfeksiyon sonrası rahim içi yapışıklık.

ENDOMETRİOZİS

Endometrium dokusunun rahim dışına yerleşmesidir.
Kadın infertilitesinin %30’una neden olabilir.

Etkileri:

Tüplerde yapışıklık
Vajinal ve pelvik ağrı
Çikolata kisti
Yumurtlama kalitesinde düşme

BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNE BAĞLI NEDENLER

Bazı kadınlarda bağışıklık sistemi embriyo veya sperme karşı aşırı reaksiyon gösterebilir.

Antifosfolipid antikorları
Otoimmün sistem hiperaktivitesi
NK hücre artışı

Bu durum tekrar eden düşük ve tutunma problemlerine yol açabilir.

AĞIR KİLO, OBEZİTE VE METABOLİK FAKTÖRLER

Kilo fazlalığı şu etkilerle infertiliteye neden olur:

İnsülin direnci
Androjen artışı
Ovulasyon bozukluğu
Yumurta kalitesinin düşmesi

Düşük kiloda da ovulasyon durabilir.

ERKEĞE BAĞLI FAKTÖRLERİN KATKISI

İnfertilite yalnızca kadın kaynaklı değildir.

Erkek faktörleri:

Düşük sperm sayısı
Hareket bozukluğu
Morfoloji bozukluğu
Varikosel
Hormon bozuklukları
Genetik problemler

Kadın değerlendirmesi mutlaka erkek değerlendirmesiyle birlikte yapılmalıdır.

AÇIKLANAMAYAN İNFERTİLİTE

Tüm testler normal bulunmasına rağmen gebelik elde edilemeyebilir.
Oran: %10–15

Tedavide:

Yaşam tarzı optimizasyonu
Ovulasyon destek tedavileri
Aşılama (IUI)
IVF

kullanılır.

İNFERTİLİTE TANISI NASIL KONUR?

İnfertilite değerlendirmesi kapsamlıdır.

Kadın değerlendirmesi:

Jinekolojik muayene
Vaginal ultrason
AMH
FSH – LH – E2 testi
Prolaktin – TSH testleri
HSG
Enfeksiyon taraması

Erkek değerlendirmesi:

Semen analizi
Gerekirse hormon testleri
Doppler ultrason (varikosel şüphesi)

TEDAVİ SEÇENEKLERİ

Nedene göre belirlenir:

1. Ovulasyon Tedavileri

Yumurtlamayı uyaran ilaçlar (letrozol, klomifen)
Gerekirse hormon düzenleyici tedaviler
Kilo ve insülin direnci tedavisi

2. Aşılama (IUI)

Uygun çiftlerde ilk basamak yardımcı üreme yöntemidir.

3. Tüp Bebek (IVF)

Tüpler kapalıysa, ileri yaş varsa veya sperm sayısı çok düşükse tercih edilir.

4. Cerrahi Tedaviler

Rahim perdesi düzeltme
Miyom ameliyatı
Polip temizliği
Endometriozis cerrahisi
Hidrosalpinks tedavisi

5. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

Kilo kontrolü
Stres yönetimi
Sigaranın bırakılması
Düzenli uyku
Beslenme optimizasyonu

İNFERTİLİTEDE YAŞIN ÖNEMİ

Kadın yaşının yumurta kalitesine etkisi:

30 yaş → yüksek kalite
35 yaş → kalite ve sayı azalır
38 yaş → düşüş hızlanır
40 yaş → gebelik oranı ciddi azalır

AMH testi ile yumurtalık rezervi izlenir.

NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURULMALIDIR?

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden değerlendirme gerekir:

35 yaş üstü ve 6 aydır gebelik yoksa
Adet düzensizliği varsa
Şiddetli adet sancısı varsa
Endometriozis şüphesi varsa
Daha önce pelvik enfeksiyon geçirildiyse
Tekrarlayan düşükler varsa
Yumurtalık rezervi düşükse
Partnerde sperm sayısı düşükse

SONUÇ

Kısırlık (infertilite), kadın ve erkek faktörlerinin bir araya geldiği karmaşık ancak büyük oranda tedavi edilebilen bir sağlık durumudur. Yumurtlama problemleri, tüplerin tıkanması, rahim içi yapısal sorunlar, endometriozis, hormon bozuklukları, yaşam tarzı etkileri ve erkek faktörleri infertiliteye yol açabilir. Erken tanı, doğru değerlendirme ve kişiye özel tedavi seçenekleri gebelik şansını önemli ölçüde artırır.